Aan ons hoogspanningsnet wordt hard gewerkt om het geschikt te maken voor de energietransitie. Sinds een aantal jaren is de bekende netbeheerders Tennet (pas..) bezig met een inhaalslag om het stroomnet te moderniseren. Maar de stikstof beperkingen, waar ook vele bouw en infraprojecten last van hebben, beginnen nu ook de netbeheerders te raken. Volgens Tennet gaat het om uitstel van zo’n honderd projecten.
1. Problemen op hoogspanningsnet nemen toe
De totale lengte aan kabels voor elektriciteit bedraagt meer dan 300.000 kilometer in Nederland. Maar dat is nog niet genoeg. Het komt regelmatig en steeds vaker in het nieuws: bedrijven en woonwijken kunnen niet meer aangesloten worden op het elektriciteitsnetwerk, simpelweg omdat ze te vol zijn.
Door de opstoppingen moeten met name bedrijven soms jarenlang wachten op net aansluiting. Tennet, de enige beheerder van het hoogspanningsnet, heeft moeten melden dat 13 projecten stilliggen en meer dan 100 projecten die in de pijplijn zitten ook vertraging op gaan lopen.
Daarnaast is er de uitdaging om het opgewerkt vermogen van bijvoorbeeld zonnepanelen te regelen. In Nederland kan op dit moment zo’n 20 gigawatt aan vermogen opgewekt worden. Op een zonnige dagen kunnen alle zonnepanelen samen meer vermogen opleveren dan Nederland nodig heeft.
En dat merk je dan aan de negatieve prijzen voor elektriciteit. Het managen van dit vermogen is een hercules klus en daarmee is leveringszekerheid niet meer te garanderen.
De totale lengte aan elektriciteitskabels in Nederland is meer dan 300.000 kilometer.
De verstopping managen en (soms) de grote hoeveelheid stroom die opgewerkt wordt door alle zonnepanelen is een balanceer act.
1.1 Balanceren op een slaap draad
De genoemde 20 gigawatt komt van miljoenen kleine en grote objecten, verspreid over het land. Ruim 50 procent – dus 10 Gigawatt – is een systeem van vier tot tien zonnepanelen, veelal particulieren. Als jezelf eigenaar bent van zonnepanelen kan je met een app trots zien hoeveel voordeel zo’n installatie oplevert.
Maar die informatie wat een zonnepaneel opbrengt wordt gemeten door de omvormer, maar die gegevens zijn niet beschikbaar voor de netbeheerders terwijl er zo’n 10 gigawatt duurzaam wordt opgewekt.
1.2 Onbalans in het hoogspanningsnet
Is dat een nadeel dat ze informatie niet hebben? Ja, want de netbeheerders moeten weten waar ze aan toe zijn, anders kan er uitval ontstaan door ‘verstopping’ van het stroomnet.
Ons elektriciteitsnetwerk bestaat met name uit tientallen grote elektriciteitscentrales waarvan vooraf bekend is hoeveel ze produceren, omdat ze namelijk een dag van tevoren al melden aan de al genoemde landelijke netbeheerder Tennet. Dat gaat via een biedingssysteem. Netbeheer is dan goed mogelijk op de dag zelf.
De AVG wetgeving houdt tegen de data van zonnepanelen te delen met de netbeheerders
Maar voeg daar 10 gigawatt aan ‘onvoorspelbaar’ vermogen aan toe, dan moeten netbeheerders gissen wat er gebeurt met aanbod. Met de snelgroeiende hoeveelheid zonnepanelen, én de stroom afkomstig van windturbines, zouden opbrengstgegevens van al die mini-centrales verzameld moeten worden, zodat netbeheerders echt weten wat er gebeurt op het net. Maar ja, de AVG wetgeving houdt dat tegen (privacy) al is dan mijn inziens oplosbaar door deze informatie te anoniem te maken.
1.3 Uitbreiding is cruciaal voor energietransitie
Volgens alle netbeheerders in Nederland is een snelle uitbreiding keihard nodig om de energietransitie een boost te geven. Het stroomopwekking door zonnepanelen en windmolens neemt nog steeds toe, die vervolgens weer nodig zijn voor warmtepompen, boilers, laad- stations en palen, maar ook infrarood verwarming.
Door de elektrificatie van ons land, zal de CO2 uitstoot omlaag gaan. De netbeheerders hebben in een brandbrief naar Den Haag gevraagd om vrijstelling van de stikstof beperkingen, zodat jun projecten door kunnen gaan. Dit is een gevoelig thema, omdat de woningbouw en andere werkzaamheden aan de infrastructuur vanwege dezelfde stikstof beperkingen. We zijn benieuwd hoe Den Haag op deze gordiaanse knoop op gaat lossen.
2. Netbeheerders hebben zitten slapen
De energie transitie is jaren lang gaande, maar de netbeheerders hebben te lang gewacht met investeren in de capaciteit. Jarenlang was hun focus op kostenreductie en efficiency zodat de overheid met minimale kosten – en weinig investeringen – het stroom netwerk in stand kon houden. Daar worden we als land nu voor gestraft.
2.1 Inhaalslag hoogspanningsnet
Tennet heeft dit jaar al twee keer meer geïnvesteerd – ruim 3,5 miljard euro – dan in 2022 en is bezig met een forse inhaalslag. Geld is niet het probleem, maar wel de bovengenoemde stikstof beperkingen. Daarnaast heeft men moeite met het vinden van gekwalificeerd personeel. Dit jaar zijn al 800 nieuwe medewerkers aangenomen, maar blijft eveneens een kritiek punt gezien het personeelstekort in vele sectoren.
Wat ook niet meehelpt is dat de vergunning aanvraag tot bouw circa acht jaar in beslag neemt.
3. Netbeheerder en energieleveranciers
In 2004 is de Nederlandse energiemarkt vrijgegeven in het kader van de privatiseringsdrift van de overheid. De energiebedrijven zijn toen gesplitst in leveranciers en netbeheerders.
Zo zijn in Nederland Vattenfall, Eneco en Essent de grootste energieleveranciers (zie ons artikel met een overzicht van de energieleveranciers). Het hoogspanningsnet wordt in Nederland door Tennet beheerd en in België door Elia. In ons land zijn er voor tussen- en middenspanning commerciële regionale netbeheerders actief. De vier grootste zijn:
- Liander (Friesland, Gelderland, zuidelijk Flevoland en Noord Holland)
- Stedin (Utrecht en Zuid Holland)
- Enexis (Delen van Drenthe, Groningen, Overijssel, Brbant en Limburg)
- Delta (Zeeland)
3.1 Wat doet Tennet met het hoogspanningsnet?
TenneT transporteert de elektriciteit van de producent via het hoogspanningsnet naar een onderstation. Daarnaast bewaakt TenneT de frequentie en de balans op het elektriciteitsnet. Het is een belangrijk organisatie die 25.000 kilometer hoogspanningskabels beheerd en de overheid is 100 procent eigenaar van Tennet.
De volle netten is een van hun speerpunten om aan te pakken. Jaarlijks investeert men 1 miljard euro aan onderhoud en de komende tien jaar wordt er ruim 8 miljard geïnvesteerd om het hoogspanningsnet geschikt maken voor de energietransitie die gaande is.
3.2 Waarom energietransitie noodzakelijk?
Letterlijk betekent de energietransitie een ‘structurele verandering waardoor de structuur van systeem ingrijpend verandert als gevolg technologische of ecologische veranderingen’.
Voor de energievoorziening betekent dit dat de fossiele brandstof grotendeels vervangen gaan worden door duurzame energiebronnen. Er worden twee redenen genoemd voor deze overgang:
- Fossiele brandstoffen zijn schadelijk voor het milieu, door onder andere de CO2 uitstoot die vrijkomt bij verbranding van olie, gas en steenkool. Daarnaast is de winning en verwerking van fossiele brandstoffen steeds moeilijk, met als gevolg meer vervuilend zoals bodem- en water verontreiniging.
- Het wordt al een poos geroepen, maar de olie- en gasbronnen worden langzaam minder en zeldzamer. Daarnaast speelt de mondiale onrust ook mee dat het westen minder afhankelijk wil zijn van het Midden oosten en Rusland voor hun energievoorziening. De huidige oorlog in Oekraïne is daar een (triest) voorbeeld van.
3.3 Onder druk wordt alles vloeibaar
De urgentie om over te gaan naar duurzame energie is inmiddels wel duidelijk en worden flinke stappen gemaakt.
In 2022 kwam al 40 procent van het totale elektriciteitsgebruik in Nederland uit duurzame bronnen zoals zonnepanelen en windmolens. In 2020 was volgens het CBS dit nog ‘maar’ 25 procent. De ambitie is om in 2050 alle elektriciteit 100% duurzaam op te wekken. Volgens mij zijn we goed op weg!
In 2050 alle elektriciteit 100% duurzaam opgewekt
Dit komt ook omdat de overheid allerlei stimulering maatregelen promoot door onder subsidies voor zowel particulieren voor aanschaf van zonnepanelen en de waterpomp, maar (nog?) niet voor infraroodverwarming. De overheid zelf investeert ook veel zoals in warmtenetten en het al genoemde hoogspanningsnet om de transitie waar te kunnen maken.
