Oude kerken worden geconfronteerd met hoge stookkosten. Kunnen de gelovigen nog wel naar een oude kerk of moeten zij thuisblijven omdat de kerk gesloten wordt of de kerkdiensten een koude belevenis? Er is hier een onderzoek naar gedaan door Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer (VKB) over de kerk energie en komen met praktische adviezen.
1. Onderzoek oude kerk
Gedurende de coronacrisis mochten veel mensen niet naar de kerk, maar nu zou je wel kunnen gaan alleen, is het er dan wel warm?
De stookkosten zijn extreem en dan is de vraag is de kerk wel open en zo ja, zit je dan met je jas aan? Uit het onderzoek van VKB is gebleken dat maar 1,5% van de kerken een aantal diensten heeft geschrapt om zo op de kosten te letten en te besparen.
Het verwarmen van hoge ruimtes – met name oude kerken – wordt veelal uitgevoerd met de bekende conventionele manieren van gasverwarmen. Veelal gaat dit gemoeid met een hoge investeringen, gasrekeningen en dure periodiek onderhoud.
Veel kerken hebben de verwarming laag gezet of gewoon helemaal uit. Kerken gebruiken de energiecrisis nu om een gebouw duurzamer te maken. En dat is weer een voordeel. Want luchtverwarming in zo’n ruimte is vrijwel nutteloos, omdat verwarmde lucht direct naar het plafond stijgt. Lokale stralingswarmte stijgt niet op en kan dus perfect alleen het onderste deel van een ruimte verwarmen, daar waar de kerkgangers zitten. We komen daarop terug.
1.1 Oude kerk verduurzamen
Joost Schelling is van het VKB en hij zegt dat ze dachten dat meer kerken de deuren zouden moeten sluiten. Hij heeft onderzoek gedaan naar wat de kerken binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) doen om te besparen op energie en ook naar het feit hoeveel geld zij verwachten kwijt te zijn aan de hoge energierekening.
Hij zegt ook dat hij ziet dat veel protestantse gemeenten slimmer gebruik maken van de gebouwen die ze hebben. Zoals bijvoorbeeld het houden van twee diensten na elkaar.
De verwachting is wel dat de energiecrisis de komende winter ook aan blijft houden. De kerken moeten daarom op zoek naar manieren hoe ze een gebouw op de lange termijn kunnen verduurzamen. 30% van de kerken geeft al aan dat zij advies in hebben gewonnen over de verduurzaming van een oude kerk. Bijna 30% wil dat dit jaar nog doen.
In 2023 wil 30 procent van de kerken verduurzamen en 30 procent heeft advies ingewonnen
2. Zonnepanelen of niet?
In totaal geeft de andere 40% in het onderzoek aan dat zij zich nog niet echt bezighouden met verduurzaming. Er wordt vaak gedacht dat gebouw zich daar niet voor leent omdat het te oud is.
Schelling zegt hierover dat het vaak ten onrechte is. Hij noemt daarbij als voorbeeld de zonnepanelen, deze mogen niet in het zicht liggen op het dak van een monumentale kerk. Echter heb je ook kerken met zadeldaken, neem als voorbeeld de Jacobikerk in Utrecht. Dit zou wel een optie kunnen zijn.
2.1 Verwarming zien ze als uitdaging
Dan is er nog de verwarming van oude kerken en dat wordt als een uitdaging gezien. De isolatie is heel slecht, maar er zijn wel oplossingen voor.
Speciaal daarvoor is er de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer, zij zijn er om kerken de weg te wijzen naar adviseurs die dan kunnen helpen en advies kunnen geven.
Ook kunnen zij aangeven voor welke subsidie ze mogelijk in aanmerking komen, met als voorbeeld de subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) die 18 september weer opengesteld wordt.
2.2 Lokale warmte in oude kerken en musea
Weinig gebouwen hebben zo’n hoge plafonds als kerken en luchtverwarming op basis van een centrale verwarming is ineffectief. De praktijk is echter dat CV gestookte verwarming veel wordt gebruikt en komt omdat het CvK (College van Kerkrentmeesters) of commissie van Beheer veelal niet op de hoogte zijn van de alternatieven. De gevolgen laten zich raden: torenhoge energierekeningen en verkleumde kerkgangers.
Lokaal verwarmen – daar waar de kerkgangers zitten – heeft oude papieren. In de noordelijke landen worden kerkgebouwen al eeuwenlang door (reusachtige) tegelkachels verwarmd.
De Europese Unie subsidieerde van 2002 tot 2005 een onderzoeksprogramma naar alternatieve verwarmingssystemen in kerkgebouwen. Die studies, aangevuld door recentere onderzoeken uit 2011, concluderen dat lokale stralingswarmte de ideale oplossing is om zowel het thermisch comfort als optimale behoud van de aanwezig kunst omdat de vochtigheidsgraad veel stabieler is.
Goede resultaten werden behaald door elektrische infraroodverwarming met een lage stralingstemperatuur (50-90 graden), zoals een combinatie van infraroodpanelen, verwarmingsfolies op het altaar en op verschillende plaatsen in de zitbanken (onder het zitvlak, achter de rugleuning, en onder het knielbankje), zie bovenstaande foto’s.
3. Oplopen energierekening
Wanneer dat kerken geen maatregelen nemen, zullen ze merken dat de rekeningen oplopen, aldus de VKB. Er zijn zelfs kerken zonder langlopend contract en dan kun je denken aan een kostenstijging van 500%.
Een kostenstijging van 500 procent komt voor
Daarom geeft Schelling aan dat zij kerken aanmoedigen om te besparen en dus ook te gaan verduurzamen. Dit is ook nodig om aanspraak te kunnen maken op het geld dat minister Kaag van financiën vrij heeft gemaakt voor compensatie.
In totaal gaat het over een bedrag van is 300 miljoen euro wat is gereserveerd voor maatschappelijke organisaties, en daar horen de kerken ook bij.
4. CV ketel vervangen in een oude kerk?
De optie is dus serieus om de CV ketel vervangen gaat worden door infrarood panelen, zoals is bijvoorbeeld de Protestantse Gemeente Maas-Heuvel dat heeft gedaan.
Na advies wisten zij dat er mogelijkheden zijn om de oude kerk uit het jaar 1671 te isoleren. De focus is meer gaan liggen op snel en gerichter verwarmen, maar ook op direct gebruiken en weer afkoelen. Het gaat niet om het opwarmen van een gebouw, maar je de mensen die aanwezig zijn in de oude kerk.
Daarom heeft deze gemeente er voor gekozen om in deze oude kerk infraroodpanelen op te hangen. Op deze manier wordt dat deel van de ruimte verwarmd waar de mensen zitten.
Dat kan omdat tijdens de kerkdiensten het mogelijk is geworden om de ruimte in relatieve korte tijd op een comfortabele temperatuur te krijgen. Dit gebeurd door de infrarood verwarming vooraf aan een bijeenkomst en/of kerkdienst in te schakelen, zodat men alleen de ruimte verwarmd wanneer het nodig is. Uren voorverwarmen is dus niet meer nodig.
4.1 Oplossingen van Ecosun voor een oude kerk
Wij hebben in ons assortiment de K-serie van Ecosun. Deze familie van panelen zijn geschikt voor zeer lokale verwarming. Ze kunnen tegen achterkant van een kerkbank worden gemonteerd wat onderstaande video treffend laat zien.
Ze zijn beschikbaar in verschillende vermogens, variërend van 100 watt tot en met 400 watt. Neem contact op voor de mogelijkheden!
4.2 Heatscreen van 2300 Watt
Naast de bovengenoemde K-serie kunnen ook infrarood heaters van Comfort Heating in een oude kerk gemonteerd worden. Deze heatscreens zijn hoge temperaturen panelen voor bedrijfshal verwarming, opslag- en landbouwconstructies, maar kunnen in elke ruimte met een plafondhoogte van 3,5 m tot 28 (!) meter. Dus ook in oude kerken.
Zo zijn er 14 Heatscreens de oude kerk van de Hervormde gemeente van Woudenberg geïnstalleerd, waarna de opwarmtijd fors is teruggebracht van 24 naar naar 2 uur.
De infraroodverwarming wordt vooraf aan de diensten en bijeenkomsten ingeschakeld, zodat men enkel verwarmd wanneer het nodig is. Hiermee voorkomt de kerk onnodige energieverspilling. Ondanks de slechte isolatiewaardes is de kerk energetisch verbeterd. Het droogproces van lange golf infrarood verloopt effectiever, waardoor er minder vocht ophoopt in de dikke 16e-eeuwse muren.
De Heatscreens hoge-temperatuur stralingspanelen worden aangeboden in twee versies van 1300 en 2300 Watt. De standaard kleur is zwart en tegen een kleine meerprijs zijn ze ook in wit verkrijgbaar.
Een oude kerk verwarmen is niet eenvoudig. Neem contact voor advies en wij denken met u mee!
